İbnü'l - Esîr, Mecdüddin
مجد الدين ابن الأثير
Ebü’s-Seâdât Mecdüddîn el-Mübârek b. Esîrüddîn Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî
D.544/1149- ö. 606/1210)
Hadis ve tefsir âlimi, edebiyatçı ve biyografi yazarı.
İslam Ansiklopedisinde Yazar Ali Osman Koçkuzu tarafından yazılan makaleden kısaltılarak iktibas edilmiştir.
Rebîülevvel 544’te (Temmuz-Ağustos 1149) Cizre’de (Cezîre-i İbn Ömer) doğdu. Hayatının önemli bir kısmı Musul’da geçtiği için Mevsılî, dedelerinden sahâbî Müsennâ b. Hârise eş-Şeybânî’nin mensup olduğu Şeybân kabilesine nisbetle Şeybânî nisbeleriyle anıldı.
Eserleri. 1. Câmiʿu’l-uṣûl li-eḥâdîs̱i’r-Resûl. Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî ve İmam Mâlik’in eserlerinden derlenip konularına göre alfabetik olarak sıralanan hadislerden meydana gelen, çeşitli âlimler tarafından üzerinde çalışmalar yapılan eser Muhammed Hâmid el-Fıkī (I-XIII, Kahire 1368-1375/1949-1955, 1400/1980), Abdülkādir el-Arnaût ve diğerleri (I-XV, Dımaşk 1389/1969, 1403/1983) tarafından neşredilmiştir. İbnü’l-Kıftî’nin müellife nisbet ettiği Kitâb fî ʿilmi’l-ḥadîs̱, muhtemelen Câmiʿu’l-uṣûl’e giriş mahiyetindeki hadis terimlerini ihtiva eden kısımdır (Hâris Süleyman ed-Dârî, s. 14).
2. en-Nihâye fî ġarîbi’l-ḥadîs̱ ve’l-es̱er. Hadislerdeki nâdir kelimeleri alfabetik sırayla açıklayan ve garîbü’l-hadîs konusunun önemli kaynaklarından olan eseri Tâhir Ahmed ez-Zâvî ve Mahmûd Muhammed et-Tanâhî yayımlamıştır (I-V, Kahire 1383/1963).
3. el-Menâlü’ṭ-ṭâlib fî şerḥi Ṭıvâli’l-ġarâʾib (Menâl fî şerḥi Ṭıvâli’l-ġarâʾib, Şerḥu ġarîbi’ṭ-Ṭıvâl).
4. el-Muraṣṣaʿ fi’l-âbâʾ ve’l-ümmehât ve’l-benîn ve’l-benât ve’l-eẕvâʾi ve’ẕ-ẕevât.
5. Tecrîdü esmâʾi’ṣ-ṣaḥâbe.
6. eş-Şâfî Şerḥu Müsnedi’ş-Şâfiʿî (eş-Şâfi’l-ʿay fî şerḥi Müsnedi’ş-Şâfiʿî).
7. el-İnṣâf fi’l-cemʿ beyne’l-Keşf ve’l-Keşşâf (fî tefsîri’l-Ḳurʾân).
8. el-Muḫtâr fî menâḳıbi’l-aḫyâr.
9. es-Sîretü’n-nebeviyye (Dımaşk 1971).
10. el-Bedîʿ fî ʿilmi’l-ʿArabiyye (el-Bedîʿ fî şerḥi’l-fuṣûl, el-Bedîʿ fi’n-naḥv).
11. Divânü resâʾil (er-Resâʾil).
