Son Peygamberi Müjdelemek
(Beşairün-nübüvve)
Fadıl Aygan
Beşâirü'n-nübüvve, hz. Peygamberin nübüvvetinin önceki ilâhî kitaplarda haber verildiğini ifade eden bir kavramdır. Eski geleneklerin ve kutsal metinlerin çoğunda âhir zamanda gelecek bir kurtarıcı inancı bulunmaktadır. Bununla birlikte kuranda böyle bir bilgi yer almamakta, bilakis hz. Muhammed'in son peygamber ve önceki kitaplarda geleceği haber verilen kişi olduğu vurgulanmaktadır. Hz. Peygamberin yahudilerin ve hıristiyanların beklediği son kurtarıcı olduğuna ilişkin tartışmalar, erken dönemlerden itibaren müslümanlarla ehl-i kitap arasındaki teolojik tartışmaların ana konularından birini teşkil etmiştir. Bu çalışmada klasik dönem açısından beşâirü'n-nübüvve çerçevesinde cereyan eden teolojik tartışmanın izi sürülmüş ve bu düşüncenin tarihî seyri incelenmiştir. Kur'an'da hz. Peygamber'in önceki ilâhî metinlerde haber verildiğine ilişkin bilgilerin mahiyeti, tahrif problemiyle birlikte tartışılmıştır. Araştırmada beşaret konusu tarihî boyut ve kitâb-ı mukaddes metinleri ekseninde incelenmiştir. Yine bu çalışmada araştırmanın kapsamı dahilinde gerek islâm dünyasında gerek diğer dinî merkezlerde yaşayan yahudi ve hıristiyan teologların hz. Peygamber'in kitâb-ı mukaddes'te haber verildiği düşüncesine yönelik itirazlarına da yer verilmiştir. Konu hz. Peygamber'in nübüvvetine delâleti açısından ele alındığı için kelâmî bir perspektifle incelenmiştir.
----
Önsöz
İnancı oluşturan temel unsurlardan biri olan nübüvvet , aynı zamanda dinler arası tartışmaların ve teolojik ilişkilerin ana konularından birini teşkil eder. Son ilâhî mesajı tebliğ eden Hz. Peygamber ’in nübüvveti de bu bağlamda İslâm ile diğer dinler arasındaki ilişkilerin belirleyici unsuru olmuştur. İslâm, nübüvvet bakımından tarihî süreçte oluşturulan birtakım inançları eleştirip tashih etmekle birlikte önceki geleneği tamamen reddetmemekte, bilakis tasdik etmektedir. Bu çerçevede Kur’an ’da, Hz. Peygamber’in, nübüvvet zincirinin son halkası olduğu ve onun gelişinin önceki peygamberlerce haber verildiği bildirilir.
İslâm nübüvvet düşüncesine göre insanlık tarihiyle başlayan peygamberlik süreci Hz. Muhammed ’in getirdiği ilâhî mesaj ile son aşamaya girmiş ve tamamlanmıştır. Âhir zaman vurgusuyla ilişkili olarak dinî geleneklerin çoğunda özellikle Yahudilik ve Hıristiyanlık ’ta mevcut olan kurtarıcı beklentisi Hz. Peygamber ’in nübüvvetiyle gerçekleşmiştir. Bu çerçevede Kur’an ’da Ehl-i kitabın bir kurtarıcı beklentisi içerisinde olduğu ve son peygamberin, ellerinde mevcut kitaplarda yazılı olduğuna ilişkin bilgilerden neşet eden “beşâirü’n-nübüvve ” tabiri, Hz. Peygamber’in önceki ilâhî metinlerde yazılı olduğunu ve beklenen son elçi olduğunu ifade eden bir kavramdır.
Hz. Peygamber ’in yahudilerin ve hıristiyanların beklediği son kurtarıcı olduğuna ilişkin tartışmalar, erken dönemlerden itibaren müslümanlarla Ehl-i kitap arasındaki teolojik tartışmaların ana konularından birini teşkil etmiştir. Kelâm ilmi, İslâm inanç esaslarını ispat etme, temellendirme ve bu ilkeleri diğer dinî geleneklere karşı savunma görevini üstlenmiştir. Bu bağlamda tarihî süreçte Ehl-i kitap’la olan ilişkilerin artmasıyla Hz. Muhammed ’in nübüvvetini çeşitli yönlerden kanıtlama, kelâmın temel problemleri arasında yer almıştır. Beşâret düşüncesi, kelâm eserlerinde nübüvveti ispat sadedinde, bunun yanı sıra büyük ölçüde delâil ve reddiye literatüründe konu edilmiştir. Buna karşılık gerek İslâm dünyasında gerekse diğer dinî merkezlerde yaşayan yahudi ve hıristiyan teologlar, yazdıkları reddiyelerde İslâm eleştirisi bağlamında Hz. Peygamber’in nübüvvetine ve onun önceki ilâhî metinlerde haber verildiği düşüncesine yönelik itirazlar geliştirmiştir. Bu çalışmada erken dönem açısından söz konusu tartışmanın izi sürülmüştür. Kur’an ’da Hz. Peygamber ’in önceki ilâhî metinlerde haber verildiğine ilişkin bilgilerin mahiyeti, tahrif problemiyle birlikte tartışılmıştır. Araştırmada beşâret konusu tarihî boyut ve Kitâb-ı Mukaddes metinleri ekseninde incelenmiştir. Bu çerçevede çalışma bir giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tarihî perspektifle bi‘set öncesi dönemde yahudilerin ve hıristiyanların kurtarıcı beklentisi ve bu kurtarıcının mahiyeti incelenmiştir. İkinci bölümde Kur’an’da verilen bilgiler çerçevesinde beşâret ile tahrif ilişkisi üzerinde durulmuştur. Bu kısımda Hz. Peygamber’in haber verildiği bildirilen Tevrat ve İncil kavramlarıyla hangi metinlerin kastedildiği ve beşâretle ilişkisi bağlamında nasıl bir tahrif anlayışı benimsenmesi gerektiği ele alınmıştır. Üçüncü bölümde erken dönem itibariyle Hz. Peygamber’in nübüvvetine yorumlanan Kitâb-ı Mukaddes metinleri incelenmiş, her bir metnin kendi konteksi içerisinde dinî anlamı ve nübüvvete delâleti tartışılmıştır. Dördüncü bölümde ise araştırmanın kapsamı dahilinde yahudi ve hıristiyan teologların Hz. Peygamber’in Kitâb-ı Mukaddes’te haber verildiği düşüncesine yönelik itirazlarına yer verilmiştir.
